Gmina P這niawy - Bramura

Mieszka鎍y

Ciekawe miejscowo軼i

Jaci捫ek

Miejscowo嗆 Jaci捫ek le篡 w gminie P這niawy, przy drodze 陰cz帷ej P這niawy z Makowem Maz. Niegdy istnia tu du篡 folwark z dworem stoj帷ym w pobli簑 niewielkiej rzeczki Jaci捫ki, w rozleg造m parku, kt鏎ego resztki mo瞠my ogl康a do dzisiaj. B璠帷 w Jaci捫ku, warto r闚nie zobaczy budynki Zak豉du Salezja雟kiego, wzniesione przed II wojn 鈍iatow przez Domaradzkich, dawnych w豉軼icieli maj徠ku Jaci捫ek.

W roku 1827 w Jaci捫ku by這 20 dom闚 i 97 mieszka鎍闚. Istniej帷y tu folwark wydzielono z d鏏r Szlasy - Jaci捫ek w roku 1878. Obejmowa on powierzchni oko這 300 ha, na jego terenie znajdowa造 si 34 budynki, w tym dwa murowane.Stanis豉w Domaradzki zakupi maj徠ek na licytacji, kt鏎 przeprowadzono po bankructwie Kuszkowskiego, wcze郾iejszego w豉軼iciela. Domaradzki by cz這wiekiem 鈍iat造m i zamo積ym. Przed rewolucj pracowa w Rosji, w prywatnej hucie. Tam dorobi si du瞠go maj徠ku i po郵ubi c鏎k popa, kt鏎a po przyje寮zie do Polski przyj窸a wiar katolick. Maj徠kiem w Jaci捫ku
Domaradzki zarz康za kr鏒ko. W tym czasie urz康zi stawy rybne, wybudowa chlewni i inne budynki gospodarcze, rozbudowa park i ogrodzi teren wok馧 dworu 陰cznie z parkiem i podw鏎zem folwarcznym. Elementy 瞠laznego ogrodzenia sprowadzi z huty, w kt鏎ej niegdy pracowa. W tej hucie wykonano tak瞠 balkon, zdobi帷y do dzi dw鏎 w Jaci捫ku. Niestety Domaradzcy nie doczekali si dziedzica. Jedyna ich c鏎ka zmar豉 w m這dym wieku. Po kilku latach maj徠ek przekazano w dzier瘸w. Przebywaj帷 w Warszawie, Domaradzki obserwowa dzia豉lno嗆 szko造 ksi篹y Salezjan闚 na Powislu i postanowi zorganizowa podobn szko喚 w Jaci捫ku dla okolicznej m這dzie篡. Nie by這 to 豉twe. Musia uda si do Rzymu, by uzyska od w豉dz zakonnych zgod na otwarcie nowej plac闚ki. W ko鎍u, po wielu staraniach, otrzyma stosowne pozwolenie. W Jaci捫ku powsta Zak豉d Salezja雟ki pod wezwaniem 鈍. Stanis豉wa Kostki. Jak odnotowano w kronice ko軼ielnej: „Ofiarodawca odda dla dobra m這dzie篡 nie tylko ca造 sw鎩 folwark, ale ponadto zabra si do pobudowania du瞠go zak豉du z kaplic (...), oraz obszernych lokali dla szko造 rzemie郵niczej". Domaradzki zostawi dla siebie tylko cz窷 lasu i dw鏎, w kt鏎ym mieszka do wybuchu wojny.
Zd捫y jeszcze wybudowa szko喚 podstawow w Jaci捫ku, ale plany budowy szpitala i gminy zniweczy豉 II wojna 鈍iatowa. Stanis豉w Domaradzki zmar w 1941 r. w Warszawie. Po wojnie jego zw這ki sprowadzono i pochowano na cmentarzu parafialnym w P這niawach.
Od 1931 roku w Jaci捫ku funkcjonowa豉 szko豉 zawodowa z dzia豉mi: 郵usarsko - kowalskim i stolarsko - ko這dziejskim, a w 1933 r. zacz皻o tu prowadzi ni窺ze seminarium duchowne. Podczas wojny hitlerowcy przej瘭i zak豉d i zorganizowali w nim szko喚 hitlerjugend. Seminarium wznowi這 dzia豉lno嗆 w 1945 r., jednak ju w 1946 r. w zak豉dzie zorganizowano koedukacyjny Pa雟twowy Dom Dziecka dla dzieci z okolic Warszawy i Jaci捫ka osieroconych w czasie wojny. Pod opiek ksi篹y Selezjan闚 znalaz這 si w闚czas 280 dzieci. Zak豉d kompletnie zdewastowany przez okupanta, prze篡wa trudne chwile. Dzi瘯i staraniom ksi篹y uzyska pomoc m.in. Polonii. Warunki 篡cia i nauki w zak豉dzie zacz窸y si polepsza. W 1951 r. po sze軼iu latach ofiarnej pracy ksi篹y zak豉d przej窸y w豉dze pa雟twowe. 0.0. Salezjanom pozostawiono pi皻ro budynku i trzy hektary ziemi uprawnej. Pozostali oni jednak w豉軼icielami budynk闚 zak豉du. Ziemi i zabudowania dawnego folwarku przej窸o Pa雟twowe Gospodarstwo Rolne w Krasnem. Dom Dziecka w Jaci捫ku funkcjonowa do 1992 roku.
W 1993 r. Salezjanie wydzier瘸wili obiekt Komendzie Regionalnej OHP, kt鏎a za這篡豉 w nim plac闚k o鈍iatowo - wychowawcz.
DW紑
Na kamiennych stopniach przed wej軼iem do dworu widnieje data 1905 r. Prawdopodobnie w闚czas wybudowano go dla Zofii i Stanis豉wa Domaradzkich na terenie istniej帷ego ju parku. Chocia Domaradzcy fundowali okaza貫 i nowoczesne budynki (obiekty Salezjan闚 wyposa穎ne by造 w instalacj wodoci庵ow z wie膨 ci郾ie i elektryczn z agregatem pr康otw鏎czym w budynku gospodarczym), to ich siedziba by豉 skromna. Parterowy dw鏎 pobudowano z drewna i przykryto blach. Od strony po逝dniowej umieszczono balkon z widokiem na dziedziniec z fontann, kt鏎ej betonowy basen nadal widnieje przed dworem, i ogr鏚 kwietny. Uk豉d dworu zachowa si do naszych czas闚. Po wojnie nie przeprowadzano w nim 瘸dnych remont闚. Kiedy maj徠ek przej掖 PGR w Krasnem, we dworze zamieszka造 cztery rodziny, za na dziedzi鎍u wybudowano typowe bloki mieszkalne dla pracownik闚. Zadziwiaj帷a jest trwa這嗆 poszycia dachu dworu. Blisko stuletnia, nie zabezpieczana blacha trzyma si dobrze, chocia po rynnach zosta造 ju tylko nik貫 郵ady. We wschodniej cz窷ci dworu mieszkaj jeszcze dawni pracownicy pegeeru, kt鏎zy wykupili zajmowane mieszkania, ale w zachodnich pokojach zarywaj si ju drewniane stropy.
PARK
Za這瞠nie parkowe wok馧 dworu pochodzi這 z pocz徠ku XIX w. Istnienie tu pi瘯nego ogrodu odnotowano r闚nie w latach osiemdziesi徠ych XIX w. Niestety kompozycja przestrzenna parku zosta豉 zniszczona w efekcie dzia豉lno軼i PGR-u, m.in. przez wybudowanie budynk闚 gospodarczych, kt鏎e obecnie s r闚nie zdewastowane i puszczone, dziel帷 los z resztkami zabudowa folwarcznych. rzez teren dawnego folwarku przep造wa, jak niegdy, rzeczka Jaci捫ka – dop造w W璕ierki. Fragmenty dr鏬 i pozosta這軼i
starych zadrzewie pozwalaj przypuszcza, 瞠 kompozycja ogrodu opiera豉 si na funkcjonalnym uk豉dzie dr鏬 obsadzonych drzewami i szpalerach wyznaczaj帷ych granice. W kompozycji wykorzystano przedewszystkim naturalne walory krajobrazowe, jak ni瞠j po這穎n dolin Jacia磬i. Przerzucony przez ni mostek by elementem alejki 陰cz帷ej najstarsz cz窷 za這瞠nia z lasem po這穎nym w pobli簑 drogi do Makowa. Do dzisiaj przy drodze na skraju lasu pozosta造 s逝py dawnego ogrodzenia. Zachowa造 si tak瞠 fragmenty dr鏬 wjazdowych obsadzonych kasztanowcami i stawy rybne. Stanis豉w Domaradzki zmieni uk豉d parku. W cz窷ci zachodniej, gdzie dawniej istnia sad, usytuowa dw鏎 i za這篡 ogr鏚
kwietny, za sad przesun掖 poza granice starszego za這瞠nia. Na wsch鏚 od dworu powsta造 nowe budynki dworskie, a na dawniej zalesionym terenie w p馧nocno-wschodniej cz窷ci wzniesiono budynki Salezjan闚. Domaradzki obsadzi jesionami brzegi Jacia磬i i uzupe軟i brakuj帷e drzewa w alejkach. Urz康zi te nowe stawy rybne od strony wschodniej i wschodnio-po逝dniowej, ich 陰czna powierzchnia wynosi豉 16 ha.
Dzisiaj teren dawnego folwarku w Jaci捫ku nale篡 do prywatnych os鏏. I tylko stare kasztanowce z roku na rok zakwitaj w maju coraz pi瘯niej.

Tekst zaczerpni皻y z „Ziemii Makowskiej” nr 5(27)/2001

 Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy  Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy  Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy

 Stanis豉w Domaradzki

 Zofia Domaradzka

 Grobowiec Domaradzkich

 Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy  Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy  Kliknij na obraz, aby go powi瘯szy

 Napis na grobowcu

 Wn皻rze grobowca

 Ko軼i馧 w Jaci捫ku

Urz康 Gminy w P這niawach-Bramurze
P這niawy-Bramura 83A
06-210 P這niawy-Bramura
tel. (29) 71-78-061
fax: (29) 71-78-043
e-mail: urzad@ploniawy-bramura.pl

Gmina P這niawy-Bramura 2011r. © Wszelkie prawa zastrze穎neProjekt i wykonanie: Maxus Net Communications